هر چند تاریخ سیاسی خاندانهایی که بر ایران فرمان راندند بیشتر بررسی و چاپ شده، اقتصاد سیاسی اصولی که بر گردآوری مالیاتهایشان و مفهومهای ضمنی اجتماعی، کشاورزی و بازرگانی سیاستهایشان فرمان میراند بهنسبت توجه کمتری دریافت داشته. با این همه مجموعهای در خور ارج از ادبیات که با جنبههای اقتصادی و اداری تاریخ ایران به ویژه با توجه به روزگاران صفویان و قاجار سروکار دارد درچند دهۀ گذشته رشدکرده است. تفسیرهای پیشگامانه مینورسکی بر تذکره الملوک دستورنامه اداری صفویان (۱۹۴۳)؛ ارباب و رعیت در ایران کتاب کلاسیک لمبتن (۱۹۵۳) و نیز ادامه و دگرگونی جنبههای اداری، اقتصادی وتاریخ اجتماعی سدههای ۱۱ تا۱۴(۱۹۸۸) او و کتاب روابط کشاورزی وکشتگرانه در سده ۱۳ تا ۱۴ ایران (۱۹۶۰) پطروشفسکی و کتاب کمکی اما سودمند راهربرن:
Röhrborn: provinzen und zentragewalt persiens in 16 and 17 jahrhundert (1966)
و کتاب استادانه پلان هل:
Planhol = Les nations du prophéte. Manuel geographique de politique musulmane (1993)
از جمله نوشتارهایی هستند که به گسترش دانش ما دراین زمینهها یاری دادهاند و بسیاری از نوشتههای دیگر از جمله آنهایی که به کوشش افشار، اوبینAubin ، بارث Barth، بهاریـر Bharier، فراگنر Fragner ، عیسوی Issawi ، کدی Kaddie ، کیوانی و رومـر Römer نگـاشته شده به این رشـته، کمکـی ارزشمند کرده است.
دکتر ویلم فلور پیشگام نویسندگان این ادبیات بوده است. تربیت و علاقه پایدارش به جنبههای اقتصادی و اداری ایران پس ازتیموریان، نظارت او بر مأخذهای آغازین و دسترسیاش به بایگانیهای غنی هلند او را توانمند ساخته که این رشته را با چشمانداز نشریههای بیشمار گسترش دهد. جلد کنونی به باز گفت و تحلیل سیاست های مالی و نظامهای مالی رایج در ایران از روزگار صفویان تا روزگار قاجاریان اختصاص یافته چگونگی تعیین، گردآوری و پرداخت درآمدهای دولت درکانون رفتار اقتصادی هرحکومت قراردارد. دکتر فلور در پرداختن به موضوع پرتو فراوانی بر اداره زمیـن، وضع اجتماعی دهقانـان، مدیریت وقف، زمینهای ممالک خاصه و موات، انواع مالیاتهای عوارض و مالیاتهای نوشابههای الکلی، نظامهای مالیاتبندی مرکزی و ولایتی وکارهای بودجهبندی میافکند. او همچنین شمار فراوانی از مقامها و عنوانهای رسمی و نیز اصطلاحهای مالی و تنخواهی همچون تیول، سررشتهداری، بیگلربیگی، صدرخاصـه، صدرالممالـک ، صاحب جمع، تحویلـدار ، ناظـر، مسـتوفی ، سیورغال، تمغا، وظیفه مقرری، همه ساله، مدد خرج، مداخل، تحصیلدار، احتصالدار Ehtesaldar و کتابهای گوناگون مالی (قانون، روزنامه، توجیه، جمع، رسومات، وجوه) را توضیح میدهد. به پیروی از سلیقه نویسـنده متن کتاب را از نشانـکها گران بار نساخته اما همه اصطلاحهای غیر انگلیسی و فنی در واژهنامه با نشـانکهای مناسب آمده است با اینکه نظـام حرف نوشت (ترانویسی) به کار گرفته شده در کتـاب ممکن است با پسند همگان جور در نیاید (به سختی ممکن است نظامی با پسند همگان دمساز شود) به هیچ روی از ارزش نهادی کتاب که از بهر همه دانشجویان تاریخ و اقتصاد در پیش از روزگاران نو ضرور است، نمیکاهد.
احسان یارشاطر
کانون پژوهشهای ایرانی- دانشگاه کلمبیا